ÇARLİ PARKER

Kanzas-Sitidə anadan olmuş alt saksofonçu Parker öz yaradıcılığı ilə müharibədən sonrakı dövrdə cazın "bibop" adı ilə məşhur olan yeni formasının yaranmasına ən sanballı təkan verən yeganə sənətkar olmuşdur. Yaradıcılı dühası dərhal hiss edilən Parker həddən artıq romantik təbiətli bir insan təsiri bağışlayır, çox sərbəst həyat tərzi keçirir və insanı heyrətə gətirən imrovizasiyalar edirdi. Parkerin ailənin yeganə övladı idi və anası onu ağlasılmaz dərəcədə sevirdi. Parkerin 11 yaşı olanda o, alt saksofon çalmağa başladı. İki il orta məktəbin orkestrində bariton saksofon çalırdı, lakin 14 yaşında ikən təhsili boşlayıb musiqi ilə bağlı iş axtarmağa getdi. Kanzas-Sitinin klub və barlarında Lester Yanqı Baster Smit, Erşel Evans və başqa musiqiçilərin yanında işlədi. Caz sənətinin yaşlı nümayəndələri ilk vaxtlar ona istehza ilə yanaşdıqlarına baxmayaraq, Parker həmişə aparıcı musiqiçilərlə, o cümlədən Smitlə işləyir, öz ifaçılıq texnikasını cilalayırdı. Həmin dövrdə Parker heroinə alüdə olmuşdu.

Çarli Parker

1940-cı illərin əvvəllərində Parker Cey Mak-Şennin Basie stilinə yaxın ifa stili seçmiş orkestrinə qoşuldu və 1938-ci ildə bir müddət bu orkestrlə işlədi. Sonra təqribən bir il Nyu-Yorkda və Çikaqoda oldu. Alt-saksofonçunun xasiyyətinin get-gedə qəliz və etibarsız olmasına baxmayaraq, bu səyyar orkestrin ulduzlarından birinə çevrildi. 1941-ci ildə "Hootie's Blues" nömrəsini solo ifa edəndən sonra ilk dəfə olaraq Mak-Şenn ilə araları dəydi. Lakin Birləşmiş Ştatların uzaqgörən müsiqiçiləri onun potensial imkanlarını hiss etmişdilər. 1942-ci ildə "Yardbird", "Bird", yaxud "Chan" kimi mərhuşlaşmış Parker Mak-Şenndən uzaqlaşdı və Nyu-Yorkda bərqərar oldu. Burada o, müxtəlif biq-benqlərlə, o cümlədən Nobl Sisslin və Erl Haynsın orkestrləri ilə çıxış etdi. Burada bir neçə ay müddətində təzə dostu Dizzi Gillespi ilə birlikdə çıxış edən Parker Monro və Mintona klublarında davam edən cem-seyşnzlərdə də iştirak edirdi.
1944-cü ildə o, Billi Ekstenin bir qədər əvvəl yaratdığı orkestrə qoşuldu, lakin artıq 1945-ci ildə 52-ci Küçədə iki müxtəlif orkestrə rəhbərlik edən Parker və Gillespi bəzən birlikdə, bəzən də ayrı-ayrı çıxış edirdilər. Parker aparıcı musiqiçi kimi özünün ilk seyşnizini 1945-ci ilin noyabr ayında yazdırmışdır. Savoy Records şirkəti tərəfindən yazılmış bu seyşnzə
sonradan klassikaya çevrilmiş "Billie's Bounce", "Now's The Time" və "Ko-Ko" əsərləri də daxil idi. 1946-1947-ci illərdə Parker Qərb sahillərində, "Dial" firmasında bir sıra klassik əsərlər yazdırdı və Los-Ancelesin konsert meydançalarında çıxış etdi. Burada olduğu dövrdə Parker ilk dəfə ciddi əsəb böhranı ilə üzləşdi və altı ay hospitalda müalicə olundu. 1947-ci ildə Nyu-Yorka qayıdandan sonra o, Maks Rouç, Dyuk Cordan və Tommi Potterin iştirak etdiyi kvintetə rəhbərlik etdi və 1940-cı illərin axırlarında müntəzəm olaraq Royal Roost ilə əməkdaşlıq etdi. Mayls Devis, Keni Dorham və Red Rodni kimi tanınmış musiqiçlərinin davamçıları olan bu kvintetdə hərdənbir Fets Navarro da çıxış edirdi. 1949-cu ildə Avropa turuna çıxan Parker Skandinaviyada və Paris Caz Festivalında çıxış etdi, Sidney Beçet ilə görüşdü. Parkerin həyatında baş vermiş yeniliklər və müasir üsluba üstünlük verməsi onu gənc musiqiçilər arasında çox populyarlaşdırmışdı.

Çarli Parker

Onun ifa tərzi təkcə özünün çaldığı alətdə ifaya deyil, həmin nəslə mənsub olan bütün caz musiqiçilərinin ifasına təsir edirdi. Elə buna görə də 1940-cı illərin axırları - 1950-ci illərin əvvəllərində Parkerin "klonlarının" sayı-hesabı yox idi. 1950-ci illərdə Parker müntəzəm olaraq qastrol səfərlərinə çıxmağa, simli alətlərdən istifadə etməklə ifa olunan melodiyaları yazdırmağa çalışırdı. Lakin onun aranjirovkalarının əksəriyyəti maraqsız idi və bunun əsas səbəbi Parkerin xaotik həyat tərzi və intizamsızlığı ilə izah edilməlidir. 1950-ci illər Parkerin ailə həyatında uğursuzluqlarla əlamətdar oldu. Ailəsində faciə baş verdi (qızlarından biri vəfat etdi), özü isə narkotik maddələrdən istifadə etdiyinə görə həbs edildi. Parkerin yaradıcılığında ciddi tənəzzül hiss olunurdu. Parker 1955-ci ilin mart ayında öz rəfiqəsi Baronessa Nika de Keniqsvarterin mənzidində qara ciyər serrozundan vəfat etmişdir.